Voortgezet onderwijs

Wanneer u het basis “onderwijs” heeft gevolgd zult u ervaren, dat sommige delen u bekend voorkomen.

 

Dat is enerzijds voor ons een compliment want dan hebben wij het u helder uitgelegd, anderzijds is het een noodzakelijk kwaad, want we gaan nu dieper op de stof in en moeten wij soms terug grijpen op eerder verworven kennis.

 

Dakkant, Porro en Dialyt prisma verrekijkers
Technisch gesproken qua bouwconstructie bestaan er 3 soorten verrekijkers.
Een kijker van het dakkant- oftewel het roof principe, een kijker van het porro principe en één van het dialyt prisma principe.

 

Foto van een verrekijker met roof prisma (fotos\verrekijkers\roofprisma)
Foto van een verrekijker met een porro prisma (fotos\verrekijkers\porroprisma

 

Uit de eerder gememoreerde Historie kunt u lezen hoe één en ander tot stand kwam. We kunnen rustig stellen dat de porro en de dialyt verrekijker volledig uitgeëvalueerd is. Alle hedendaagse research van de fabrikanten is gericht op de bouw van verrekijkers volgens het roof principe. Het dialyt principe wordt gevoerd bij grote maar slanke verrekijkers waarbij de prisma’s in een soort liggende V-vorm zijn gemonteerd.

 

Bij porro verrekijkers liggen de prisma’s naast elkaar, terwijl deze bij de roof versie in elkanders verlengde liggen. Dit heeft voor de roof versie tot gevolg, dat zij lichter van gewicht en ranker van constructie zijn dan hun porro collega’s. In feite bestaat de verrekijker uit twee tubussen (buizen), die tot één geheel wordt gevormd door een brug.
Deze brug kan van een open of van een gesloten versie zijn.
Een open brug is constructief gelijk de zwakste schakel van de kijker. Het zijn altijd kwalitatief de minste kijkers die zijn uitgerust met zo’n brug. Het zal niemand verwonderen dat dit dan ook gelijk weer de goedkoopste kijkers zijn. Op zich is er niets mis mee met dit principe, maar het is wel een kwetsbaar onderdeel. In, op, voor of achter deze brug zit een stelschroef waarmee u de kijker scherp kunt stellen.
Wat u doet is in feite niets anders dan mechanisch de afstand van het oculair ten opzichte van het objectief te wijzigen waardoor juist het brandpunt van het licht, dat uit de kijker tot u komt, uw netvlies raakt. Het gevolg is, dat u een haarscherp beeld voorgeschoteld krijgt.
Draait u aan de stelschroef bij een kijker met een open brug, dan ziet u dat de lens afstanden zich daadwerkelijk wijzigen ten opzichte van elkaar. Het oculair beweegt. Dit maakt de kijker uiterst gevoelig voor stof en gruis. En ondanks het feit dat de fabrikant een limited life time warrenty, oftewel een 30-jarige garantie geeft op de verrekijker bij constructie-fouten, geeft deze garantie geen dekking bij slijtage c.q. disfunctioneren van uw kijker t.g.v. dit euvel. Laat u de kijker tegen een tafel stoten en het is nu net toevallig (de wet van Murphy) met het open brug gedeelte, dan is deze hoogst waarschijnlijk krom, oftewel uw kijker is “scheel”. Gezien de prijs- kwaliteitsverhouding is hij ook gelijk total loss. Scherpstelling kan stroef gaan verlopen door ophopend vuil. Bij een gesloten brug type is dit niet het geval.
Scherpstelling gebeurt in het inwendige van de kijker. Volledig ongevoelig voor stof en/of gruis. Uiteraard heeft dit weer gevolgen voor de aanschafprijs. Het objectief is bij een kwaliteit verrekijker altijd uitgevoerd als een achromatisch doublet of een apochromatisch triplet. Een doublet bestaat uit twee verkitte lenzen waardoor de kleurschifting van twee kleuren is gecorrigeerd. Bij een triplet zijn het er dus drie, zowel in lenzen als in kleuren. Objectieven worden gevat in een objectiefring, die op zijn beurt weer wordt bevestigd aan een objectief-tubus. Deze zijn altijd enigszins conisch gevormd aangezien de uiteinden niet mogen werken als een soort diafragma en ook de stralengang van het licht mag niet worden beïnvloed. Daarom is de binnenzijde van de tubus altijd mat-zwart van kleur en tevens glad of geribbeld uitgevoerd. Dit is uitsluitend gedaan om te voorkomen dat het schuin inkomende licht vanaf de randen van het objectief (en zodoende een grote hoek maakt op de hoofdas die loodrecht op het midden van de lens staat) door reflectie de kwaliteit van het beeld ernstig nadeling beinvloedt.

 

Afkortingen en hun betekenis
Op de verpakking en/of op de kijker zelf kunt u de letters CF tegen komen. Deze aanduiding staat voor Central Focus. Deze kijker is voorzien van een hierboven genoemde stelschroef, waarmee u de kijker centraal scherp kunt stellen. Afzonderlijk hiervan kunt u hierna de linker of rechter oculair-ring verdraaien om eventuele scherpte verschillen tussen beide ogen te elimineren. U kunt aan het oculair draaien vanaf neutraal tot + of – in oplopende sterkten.
Er kan echter ook IF staan, wat Induvidual Focus betekent.
U kunt de betreffende kijker uitsluitend scherp stellen door beide oculair-ringen afzonderlijk van elkaar te draaien totdat u een scherp beeld hebt bewerkstelligd en wel volgens hetzelfde principe als hierboven omschreven. Het voordeel van een “IF kijker “is, dat deze eenmaal scherpgesteld, vanaf zo’n 20 meter tot oneindig aan toe een scherp beeld produceert, terwijl een “CF kijker “ telkenmale scherp moet worden gesteld. IF kijkers vinden we vooral in de watersport al dan niet voorzien van een ingebouwd (verlicht) kompas. Ze zijn uitermate geschikt voor kortstondige observaties, aangezien uw oogspieren het werk doen. Het is dus wel vermoeiender kijken. Niet geschikt voor langdurige observaties dus.

 

Jagers doen er ook wel hun voordeel mee, aangezien zij het wild aan moeten spreken (jagerslatijn voor gewoon bekijken) dat zich op verschillende afstanden kan laten zien. Om dan telkenmale de kijker te moeten instellen is niet zo handig, aangezien de tijd daarvoor nog wel eens wil ontbreken

 

Heeft de kijker de aanduiding IFC, dan staat dit voor Induvidual Focus Compass.
De stuurman zal met een hand door de kijker de letters en/of cijfers van de boei scherp waar kunnen nemen, ongeacht de afstand en zonder zijn andere hand van het roer af te hoeven nemen om de kijker scherp te stellen.

 

Staat er op de verpakking een D of een Z vermeld dan betekent dit niets anders dan een modelaanduiding. D staat voor Dakkant oftewel Roof. Z staat voor Porro. Dit is geboren uit het feit dat het licht door een Porro kijker middels een Z-vormige “bliksemschicht “ tot ons komt, terwijl het licht in een Roof-kijker 6 maal “het hoekje om gaat” voordat het tot onze ogen komt. Alle heden ten dage gefabriceerde kijkers zijn voorzien van coatings op één of meerdere lenzen.
Zou dit niet het geval zijn dan zou de lichttransmissie abominabel zijn.
Lichttransmissie verlies door reflectie van 20% door één enkele lens is normaal, reken maar uit wat er met uw kijker gebeurt als er meerdere lenzen in zitten.

 

Pas tijdens de 2e Wereldoorlog slaagde men er in om een dergelijke coating van magnesium fluoride op een enigszins capabele wijze op de lenzen te dampen. Dit komt omdat de dikte van de coating zo’n 137 nanometer moet bedragen wil het een beetje effectief zijn en om dat te kunnen bereiken komt er toch een ietsepietsje meer bij kijken dan het grofweg tussen duim en wijsvinger strooien van wat poeder op wat lenzen.

 

Op de verpakking wordt ook vaak de soort coating aangegeven. U kunt bijvoorbeeld de term Fully Multi Coated tegenkomen, oftewel FMC.
Dit is niets meer dan een marketing-technische benadering om er een bepaalde superieure kwaliteit mee te benadrukken.
C houdt in dat de kijker een air to glass coating heeft, wat zoveel wil zeggen dat daar waar lucht de lens raakt deze lens is voorzien van een éénlaagse coating van een dikte van 137 nm.
Kijkt men door de kijker via het objectief dan is deze blauwig van kleur.

 

Met MC bedoelt men: Multi Coated. De lenzen van deze kijker zijn voorzien van een meerlaagse coating. Helaas, maar hoe meer lagen coating een kijker heeft, hoe hoger het prijskaartje zal zijn dat aan deze kijker hangt.

 

Sommige lenzen zijn, volgens de fabrikant, voorzien van een Ruby Red Infrarode coating.
Volgens technische specificaties zouden deze moeten werken als een soort polaroidfilter, waardoor de glinstering van het zonlicht op het water wordt weg gefilterd, zodat men een drijvend object (de eend?) beter kan waarnemen. Misschien kent u ze wel. Deze kijkers hebben een fel rode coating op het objectief. Men wil ze nog wel eens tegenkomen in de duinen ter hoogte van de naaktstranden waar men verwoedt op jacht is naar het aldaar veelvuldig voorkomende roodborstje. Men kan deze kijkers zelf goed detecteren, want als de zon op deze coating weerkaatst krijgt men het effect dat gelijk staat aan dat van twee brandende remlichten. In de natuur (of waar dan ook) absoluut niet aan te raden.

 

Wilt u echt bewijzen dat u van dit verhaal tot nu toe niets hebt opgestoken, dan moet u zich deze kijker maar bij de plaatselijke dump-shop gaan aanschaffen. Dit soort coatings zal u tevergeefs zoeken op de kijkers van de betere merken.

 

Waterproof
Op de verrekijker en ook op de verpakking kunt u de term Nitrogene filled en/of waterproof tegenkomen.
Niet elke als “waterdichte kijker” gepresenteerde kijker is ook daadwerkelijk waterdicht. We zullen ze de revue later passeren in opeenvolgende mate van “waterdichtheid “.

 

De niet waterdichte kijker van 7 Euro die te koop zijn bij Dirkson, ALDI , Lidl en dat soort grootgrutters in allerlei on- en geregeld goed. Loopt u er mee in de regen, dan bestaat de kans dat u thuis tot de ontdekking komt dat u een aquarium hebt gekocht in plaats van een verrekijker, alleen zijn ze vergeten u er een goudvis bij te leveren.
De spatwater, oftewel regenwaterdichte kijker waar weliswaar waterproof op staat maar die ook de term O-ring sealed gebruiken.
Dit wil niets anders zeggen, dan dat deze kijkers tegen regendruppels kunnen. U komt niet met een aquarium thuis, maar draagt u deze kijker bij koude omstandigheden, om wat voor reden dan ook, onder uw jas (en daar is het lekker warm) en u wilt hem gebruiken in diezelfde koude buitenlucht dan zal u tot de conclusie komen dat het wel ineens erg mistig is geworden. In uw kijker treedt condens op, aangezien de O-ringen wel vloeibaar vocht tegenhouden maar geen damp. Daar waar u nog met uw 7 Euro kijker, met het inwendig aanwezige vloeibare regenwater, de condens nog zou kunnen wegspoelen, zit er dat bij deze categorie kijkers helaas niet in.
De waterproof, oftewel de zogenaamde waterdichte kijkers.
Deze kijkers verduren elke regenbui probleemloos. Laat u de kijker per ongeluk in de bagger vallen (wet van Murphy) dan kunt u deze zonder problemen onder de douche schoonspoelen.
Daar waar de spatwaterdichte kijker nu zou vollopen, houdt deze kijker hier probleemloos stand. Zij zijn echter niet condens vrij.
Waterproof EN nitrogene filled.
Deze kijkers zijn EN waterdicht EN volledig condens vrij aangezien er tussen de lenzen een overdruk van ongeveer 0.3 atmosfeer nitrogene gas is aangebracht, waardoor deze kijkers volledig ongevoelig zijn voor vocht, stof en wat dies meer zij!!
Het merk STEINER is voor zover ons bekend het enige merk dat op een aantal modellen ook nog eens een uitwendig ventiel heeft geplaatst, waardoor men de benodigde druk (bij optredend drukverlies) kan herstellen. Op zich natuurlijk een loffelijk streven, maar optredend condens in een dergelijke kijker valt altijd onder de garantie. De kijker zal en uit elkaar en gedroogd moeten worden. Tevens zullen de lenzen van alle aanslag gereinigd moeten worden. Het simpelweg “vullen” via het ventiel volstaat echt niet.

 

Het grootste voordeel, buiten het condensvrije om, van waterdichte en nitrogene filled kijkers is, dat ze ook overboord mogen vallen en toch nog waterdicht blijven. Murphy’s law wordt hier opgerekt! Bij een 0.3 atm. kijker is deze dus tot max. 2 meter onder water waterdicht. Is de bodem verder dan 2 meter verwijderd van het wateroppervlak dan treedt de wet van de 7 Euro kijker in werking.

 

Sommige kijkers zijn opgewaardeerd tot 0.5 atmosfeer. Dit houdt dus in tot op 4 meter diepte waterdicht. U zult zich nu misschien afvragen waarom de fabrikanten de kijkers niet tot pak ‘m beet 20 meter waterdicht maken. Technisch is dit allemaal geen enkel probleem. Het houdt dan wel in dat deze kijkers constructief de overdruk van 3 atmosfeer moeten aankunnen wat zonder meer gewichtsconsequenties met zich meebrengt waar niemand op zit te wachten. (vergeet niet dat een gemiddelde autoband een 1.8 atm. druk kent terwijl het in de praktijk er op neer komt dat de gemiddelde kijker-gebruiker maximaal 3 á 5 meter diep kan duiken om zijn kijker op te vissen).

 

Wil je dieper dan zit je al gauw aan een persluchtduiker vast.
In de tropen, bij helder water, is het vinden van ons kostbare bezit niet zo’n punt maar in Nederlandse contreien wordt het toch een ander verhaal.
Goed, we zijn nu aangekomen bij de coatings die er zoal op uw aan te schaffen kijker kunnen zitten.

 

In dit hoofdstuk zullen wij van het voortgezet onderwijs promoveren naar de Universiteit van Verrekijkerkunde te Maarssen.